<<
GERİ DÖN
Estonya
Cumhuriyeti Baltık Denizi kıyısında yer alan bir Avrupa devleti.
Kuzeyinde Finlandiya Körfezi, doğusunda Rusya Federasyonu, güneyinde
Letonya, batısında Baltık Denizi yer alır. Ülke toprakları ana kara
kısmının yanında 800 kadar ada ve adacıktan meydana gelir.
Tarihi
Bölgenin yerleşik halkı olan Estler, Baltık kıyısına M.Ö. 3000
yıllarında gelip yerleştiler. Ticaretle uğraşarak geçimlerini temin
ettiler. M.S. 9. asırda Vikingler Estonya topraklarını yağmaladılar.
Estler 11. asrın ortalarından 13. asrın ortalarına kadar Danimarka
ve İsveç topraklarına sık sık akınlar düzenlediler. 1219-1222
seneleri arasında Danimarka Kralı İkinci Baldemar, Estonya’nın kuzey
topraklarını ele geçirdi. Estonya topraklarının geri kalan kısmı
1290 senesinde Germenlerin eline geçti. 1343’te Kuzey Estonya
Danimarka’nın hakimiyetinden kurtuldu ise de kısa süre sonra Livonya
şövalyelerinin eline geçti. Daha sonra kurulan Livonya Federasyonuna
dahil oldu. Rusya ile olan savaşlar neticesinde konfederasyon
dağıldı. Estonya İsveç’in hakimiyeti altına girdi.Büyük Kuzey
savaşları neticesinde Çar I. Petro, Estonya’yı ele geçirdi ( 1700-
1721). Bu tarihten itibaren Rusya’nın hakimiyeti altında kaldı.
Rusya’daki 1905 devrimi Estonya’da büyük yankılar uyandırdı. Devrim
askeri ordu tarafından bastırıldı ve devrimcilerin büyük kısmı
Sibriya’ya sürgün edildi.
Rusya’da Çarlık döneminin 1917 Şubatında yıkılması üzerine Estonya
kısa bir süre bağımsızlığını kazandı. Rusya hükümeti 12 Nisan'da
Estonya illerinin birleşmesine izin verdi. Aynı senenin Haziran
ayında EstonyaMilli Konseyi için seçimler yapıldı. Ekim Devriminden
sonra Estonya Milli Konseyi Rusya’dan ayrılma kararı almasına rağmen
Bolşevikler Estonya’da bir Sovyet hükûmeti kurdular. Barış
antlaşması imzalamadan Rusya Birinci Dünya Savaşından çekilince,
Almanlar Estonya’ya girdi. Komünistler Estonya’yı terk edince 24
Şubat 1918’de Estonya Milli Konseyi bağımsızlığını ilan etmesine
rağmen, ertesi gün başkent Tallinn Almanlar tarafından işgal edildi.
11 Kasım 1918’de Almanya silahları bırakınca Estonya geçici hükûmeti
yeniden yönetimi ele aldı.
Baltık ülkelerini tekrar ele geçirmek için Rusya 1918 Kasımında
harekete geçerek Estonya topraklarının dörtte üçünü işgal etti.
Müttefiklerden yardım alan Finlandiya’dan gönüllü asker sağlayan
Estonyalılar Bolşevik ordularını durdurdular. Ocak 1919’da karşı
saldırıyla Kızılordu’yu Estonya topraklarından çıkardılar. Rusya 2
Şubat 1920’de Baltık Devletlerinin bağımsızlığını tanıdı. Estonya
1921’de Milletler Cemiyetine üye oldu. Estonya’da çok sayıda parti
bulunması istikrarlı hükümetlerin kurulmasına mani oldu ve iç
karışıklık 1939’a kadar devam etti. Alman ordularının 14 Haziran
1940’ta Paris’i işgal etmeleri üzerine Stalin, Baltık
devletlerinden, topraklarında daha fazla Sovyet askeri üslenmesini
istedi. Aynı senenin Temmuz ayında yapılan seçimlere sadece
Sovyetler Birliğinin desteklediği adaylar katıldı. Seçimler sonrası
kurulan Estonya hükümeti ve parlamentosu Sovyetler Birliğine katılma
kararı aldı. SSCB Yüksek Sovyeti, bu isteği onayladı ve Sovyetler
Birliğinin cumhûriyetleri arasına girdi. İkinci Dünya H
arbi sırasında Almanya’nın işgaline uğrayan Estonya’da 200.000’e
yakın insan öldü. Savaşın ardından bölgeye hakim olan Sovyet
hükümeti çok sayıda Estonyalıyı sürgün etti. Sosyalist rejim yeniden
kurulunca, Estonya da 1951’e kadar gerilla harbi devam etti.
1951’den sonra iç karışıklıklara kesin olarak son verildi ve
Sovyetler Birliği tamamen Estonya’da hakimiyeti ele geçirdi.Estonya
1991’e kadar Rusya’ya bağlı bir cumhûriyet olarak kaldı. Rusya’da
başlayan reform hareketeri neticesinde 1991 senesinde Estonya
bağımsızlığını ilan etti. RusyaFederasyonu dahil Avrupa devleteri
Estonya Cumhuriyetini tanıdı.
Fiziki Yapı
Yüzölçümü 45.100 km2 olan Estonya topraklarında geçmişteki
buzulların tesiri yaygın olarak görülür. Güney kesimleri buzul
tepelerle kaplıdır. Ülke topraklarının kuzeyinde ise buzullardan
arta kalan tortulardan meydana gelmiş dar ve uzun yükseltiler yer
alır Geniş kumluklar buzul sınırını tesbit eder. Ortalama yükseklik
50 m civarındadır. Ülkenin en yüksek noktası güneydoğuda bulunan
Munamägi Tepesidir (318 m).Ülke topraklarını sulayan akarsuların
büyük kısmı kuzeye doğru akarak Finlandiya Körfezine dökülür. Göller
ülke topraklarının % 5ini kaplar. En büyük gölü Peipus Gölüdür.
İklimi
İklimi ılımandır. Atlas Okyanusunun kuzeyinde esen siklonlar kışın
sıcak, yazın serin hava kütleleri taşır. Ortalama sıcaklık yazın
17°C, kışın -5°C’dir. Yıllık yağış miktarı ortalama 610-710 mm
arasında değişir.
Tabii Kaynakları
Madenler:
En önemli maden kaynağı petroldür. Petrol devlet tarafından
çıkarılır ve işletilir. Önemli miktarda bulunan turba rezervlerinin
yanında yüksek kaliteli fosforit, kireçtaşı, dolomit, marn ve kil
yatakları da vardır.
Bitki örtüsü ve
hayvanlar:
Çam, köknar, huş ve titrek kavaktan meydana gelen ormanlar ülke
topraklarının üçte birini kaplar. Ayrıca bataklık ve çayırlar önemli
bir yer tutar.Yabani hayvan bakımından ülke toprakları çok
zengindir. Ormanlarda geyik, karaca, kızılgeyik, yabandomuzu, ayı,
vaşak, tilki, porsuk, tavşan, mink ve kunduza rastlanır.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
Estonya nüfûsunun % 65’ini Estler, % 28’ini Ruslar, % 3’ünü
Ukraynalılar meydana getirir. Nüfûsun büyük bölümü sanayinin ileri
olduğu kuzey kesiminde toplanmıştır. Başkenti Tallinn’dir. On bir
yıl süren ilk ve orta öğretim mecbûri ve parasızdır.
Ekonomi
Ekonomisi sanayiye dayalıdır. Tarım da ekonomiye önemli katkıda
bulunur. Toprakları tarıma elverişli olmadığından bitki üretiminin
yaklaşık yarısı hayvan için yetiştirilen otlardır. Hayvancılık
gelişmiş olup, daha çok sığır ve domuz beslenir.Ülke sanayiinde
petrol ve petrol ürünleri önemli yer tutar. Şeyl petrolü işleme
sanayii, sentetik gaz üretiminin yanı sıra sanayi için gerekli
termal elektrik enerjisi üretimi açısından da önemlidir. Petrole
dayalı kimya sanayii benzin, yapıştırıcı maddeler, sepileme
maddeleri, reçine formaldehit ve deterjan gibi ürünleri içine alır.
Yapı malzemeleri sanayii de gelişmiştir. Ağaç işleme geleneksel bir
iş kolu olmasına rağmen bilinçsiz orman kesimi yüzünden sanayide
kullanılan kerestenin % 20 si ithal edilir. Başlıca orman ürünleri
kontrplak, kibrit, kağıt, kağıt hamuru ve mobilyadır. Dokuma
ürünleri arasında pamuklu kumaş önemli yer tutar. Diğer sanayi
kuruluşları, petrol arıtma donanımı, tarımsal aletler, madencilik
makinaları, boru eksvatör ve elektronik aletler imal eden
fabrikalardır.
