<<
GERİ DÖN
Gine Cumhuriyeti
Gine Cumhuriyeti, Kuzeybatı Afrika ülkesidir. Kuzeyinde Senegal,
Gine Bissau, güneyinde Sierra Leone ve Liberya, doğusunda Mali,
Fildişi Sahili; batısında ise Atlas Okyanusu bulunur. Ülkenin ismi,
'Guinea', asıl olarak Berberi'lerin Sahra Çölünün güneyi ve Gine
Körfezi arasındaki bölgeye verdikleri isimden gelir (kabaca,
siyahların ülkesi demek).
Batı Afrika sahillerinde, 10° kuzey enlemi üzerinde bulunan,
batısında Atlas Okyanusu, kuzeyde Gine-Bissau, Mali, Senegal, doğuda
Mali ve Fildişi Sahili, güneyde Sierra Leone ve Liberya ile çevrili
ülke.
Gine tarihiyle ilgili çok eskilere dayalı teferruatlı bilgi
bulunmamaktadır. Nijer havzasının bulunduğu Yukarı Gine bölgesinde,
çok eskilerde pekçok Afrika krallığının kurulduğu bilinmektedir.
İslamiyeti yaymak için dünyanın her tarafına dağılan Müslümanlar,
11. asırda buralara gelerek İslamiyeti yaydılar. Halk da hak din
olan İslamiyeti kabul ederek, Müslüman oldu. İslamiyetin kuvvetli
olduğu ilk zamanlarda halk güçlü devletler kurdu. Bu devletlerden
Futa-Djalon’da kurulan devlet en önemlisidir.
Avrupa’nın orta çağlarda başlayan ve her çağda devam edegelen
sömürgecilik zihniyeti ve fiiliyatı 1600’lü yıllarda Gine’yi tehdit
etmeye başladı. Bu zamanda ülkeye gelen Portekizliler, bugünkü Gine
topraklarına yerleşememişlerdi. Fakat 19. asrın ortalarında bu
ülkeye gelen Fransızlar, ülkeye hakim olmuşlardır.
1896 senelerinde ülkenin iç kısımlarına kadar iyice nüfûz ederek
ülkeyi diğer sömürgelerine yaptığı gibi insanlık dışı bir muameleyle
sömürüye tabi tutan Fransa, İkinci Dünya Savaşı sonunda
sömürgeciliğe karşı yoğunlaşan mücadele karşısında fazla dayanamadı.
Fransa Cumhurbaşkanı General De Gaulle, Gine’nin, bağımsızlık
mücadelesi karşısında halk oylamasına gidilmesini istedi. Yapılan
halk oylaması sonucunda Gine halkı bağımsızlığı tercih etti. Eylül
1958’de bağımsızlığını ilan ederek, cumhurbaşkanlığına bağımsızlık
mücadelesinin en önde gelen liderlerinden biri olan Ahmed Sekav
Toure getirildi.
Bu tarihten sonra, Gine’den Fransızların tamamına yakın kısmı
çekildi. 1961 senesinde Mali ile birlikte Afrika Devletleri
Birliğini kurdular. Önce Rusya, Çin, Çekoslovakya gibi sosyalist
ülkelerden yardım aldı. 1968’de yeniden cumhurbaşkanı seçilen Ahmed
Sekav Toure, radikal bir rejime döndü. Bir sürü karışıklıklarla
1974’e gelindi. 1974’te Sekov Toure tekrar cumhurbaşkanı seçildi.
1984’te ölünceye kadar bu makamda kaldı. 3 Nisan 1984’te Albay
Lansana Conte komutasında ordu bir darbe ile idareye el koydu. Milli
Düzenleme Konseyi kuruldu. Günümüzde konsey idaresi devam
etmektedir.
Fiziki Yapı
Gine’nin batıda Atlas Okyanusu ile olan yaklaşık 500 km uzunluktaki
kıyısı, girinti ve çıkıntılarla dolu olup, burada çok sayıda küçük
adacıklar bulunmaktadır. Bu kıyılardan Atlas Okyanusuna pekçok
akarsu dökülür. Akarsular çok büyük değildir. 40-80 km arasında
değişen alçak kıyı şeridinden sonra doğuya doğru arazi, basamaklar
halinde yükselerek Futa-Djalon adı verilen ortalama 1000 m
yüksekliğe sahip dağlık bölgeye erişir. Bu dağlık bölgenin
güneydoğusunda yer alan yaylalar, ülkenin güney doğusundaki dağlık
bölge ile Futa-Djalon dağlık bölgesi arasında köprü vazifesi görür.
Güneydoğudaki dağlık bölge, ülkenin en yüksek kesimidir. Nimba
Dağları adı verilen bu bölgenin en yüksek noktası 1768 metredir.
Futa-Djalon bölgesinin doğusunda, Nimba bölgesinin ise kuzeyinde
kalan kesim ovalıktır. Afrika kıtasının önemli nehirlerinden olan
Nijer ve kolları bu ovayı sulamaktadır. Batıda Atlas Okyanusuna
dökülen pekçok akarsudan en önemlileri Bafing ve Mila’dır. Ülkede
pekçok baraj gölü bulunmasına karşılık, önemli derecede büyük tabii
göle sahip değildir.
İklim
Ekvatora çok yakın bir bölgede bulunmasının, ülkenin ikliminde
önemli tesiri vardır. Sıcak ve nemli bir iklime sahiptir.
Nisan-kasım ayları arası ülkede yağışların bol olduğu mevsimdir.
Yağışlar daima yağmur şeklinde olup, iç kesimlerde kıyı kesimlere
nisbeten daha azdır. Bol yağış alan batı kısımlarında senelik yağış
ortalaması 4300 milimetredir. Sıcaklık ortalaması ise yaklaşık 27°C
dir.
Tabii Kaynaklar
Ülkenin batı kıyılarında akarsuların okyanusa döküldüğü yerlerde
meydana gelen bataklıklar, mangrov denilen bataklık bitkileriyle
kaplıdır. Tropikal bölgelerin tipik bitkisi olan palmiye ağaçlarının
da bulunduğu bölgenin doğusunda, Futa-Djalon bölgesine kadar olan
yerlerde bol yağışlı tropikal ormanlar yer alır. Bu bölgede yaygın
olan bir bitkinin türü de sürüngen otlardır. Yüksek kesimlerde
tropikal ormanlar yerlerini savanlara bırakır. Özellikle Futa-Djalon
bölgesinde muz, narenciye ve ananas çok rastlanan bitki türüdür.
Yabani hayvanlar yönünden de zengin olan Gine’de tropikal ormanlarda
yaşayan hayvanlardan aslan, kaplan, su aygırı, maymun ve timsaha çok
sık rastlanır.
Tabii zenginliklerinden madenler, küçümsenmeyecek derecededir. Dünya
boksit rezervinin % 20’si Gine’dedir. Demir, altın ve elmas
madenleri bol miktardadır. Bu madenler sömürgeci Avrupalıları
buralara çekip ülkeyi yüzyıllarca sömürmelerine sebeb olmuştur.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
Yaklaşık 7.232.000’i bulan nüfûsunu 16 farklı etnik grup teşkil
etmektedir. Fulani veya Peul denilen grup en önemlisidir. Ayrıca
Susu, Landuman, Malinke, Kissi, Gerze ve Kurankolar, nüfûsu meydana
getiren etnik grupların başında gelir. Resmi dil Fransızca olmasına
rağmen, halk kendi lehçelerini konuşur. Gine’de eğitim ve öğretim
devlet tarafından parasız olarak yapılmaktadır. Okuma yazma
bilenlerin oranı toplam nüfûsa göre % 28,3 gibi çok düşük bir
seviyededir.
İnsan hak ve hürriyetlerinin savunucusu şeklinde görünen batılı
Fransızlar, buradaki Müslüman halka, hem kendi kültürlerini vermek
için, hem de hakiki saadete sebeb olan İslam dininden onları
uzaklaştırmak için, okuma yazma oranını da alt seviyede tutmuşlar,
her zaman olduğu gibi, Haçlı zihniyetlerini göstermişlerdir.
Halkın çoğunluğu köylerde yaşar ve çiftçilikle uğraşır. Şehirlerde
yaşayanlar toplam nüfûsun % 13’ünü teşkil etmektedir. Halkın
çoğunluğu Müslümandır. Az bir kısmı Putperest olup, % 1 nisbetinde
ise Hıristiyan vardır. Başşehri olan Konakri, Gine’nin en önemli
ticaret ve kültür merkezidir. Halk arasında el sanatlarından tahta
oymacılığı son derece yaygındır.
Siyasi Hayat
Gine, 1958’de bağımsızlığına kavuştuktan sonra, başkanlık rejimine
dayanan cumhûriyet rejimini tercih ve tesis etmiştir. Devlet başkanı
halk tarafından 7 yıl için seçilir. Parlamento, beş yıl için yine
halk tarafından seçilen 75 üyeli Millet Meclisinden meydana gelir.
Devlet başkanı, aynı zamanda hükûmetin de başkanıdır. İlk devlet
başkanı Ahmed Sekav Toure’dir. Dünya siyasetinde tarafsız bir tavır
takınan Gine, Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği üyesi olup,
anayasası, Afrika’da devletler arasında bir birlik ve bütünlük
kurulması, ayrıca birleşme yönündeki çabaları neticeye ulaştıracak
bir yapıya sahiptir. Darbeler yüzünden siyasi bir istikrar
sağlanamamıştır. Halihazırda 1984’te kurulan Milli Düzenleme Konseyi
tarafından yönetilmektedir.
Ekonomi
Tarıma dayalı bir ekonomiye sahib olan Gine’de, nüfûsun % 80’i tarım
ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Zengin maden yatakları ekonomik
yapının değişmesi açısından önemli bir faktördür. Ülke akarsularının
meydana getirdiği çavlanlar, hidroelektrik santrallerin kurulması ve
enerji üretiminin yanısıra alüminyum üretiminde de önemli rol
oynamaktadır. Yetiştirilen tarım ürünleri ülke ihtiyacı için
kullanılmaktadır. Gine’de yetişen tarım ürünlerinin başında pirinç,
mısır, hurma, muz, ananas gelmektedir. Yayla bölgesinde en önemli
ziraat ürünü ise kahvedir. Patates, yerfıstığı, pamuk ve tütün de
yetiştirilen diğer ziraat ürünlerindendir. Yeterli seviyede
hidroelektrik santralleri ve boksit üretimi, ekonominin gün geçtikçe
gelişen kolunu teşkil etmektedir. Üretilen boksit işlenerek
alüminyum haline getirilip ihraç edilmektedir. Başşehir yakınlarında
çıkarılan önemli miktardaki demir, ülke ihtiyacını rahatlıkla
karşılamaktadır. Altın üretimi yıllık 150 kilodur. Senede 100.000
kırat elmas üretilerek ülke ekonomisine büyük katkısı bulunmaktadır.
Tam manasıyla bir ağır sanayi kurulamamıştır. Yabancı sermaye
yatırımları ile kurulmuş olan sanayi üniteleri mevcuttur. Elmas,
demir ve boksit madenlerini işleyen tesisler vardır. Ayrıca tropikal
ormanlardan elde edilen değerli keresteleri işlemek için kurulan
fabrikalar, mobilya, sigara ve lastik fabrikaları sanayinin belli
başlı fabrikalarıdır. Hayvancılık, özellikle koyun ve keçi
yetiştiriciliği şeklinde yapılmaktadır. Tahta oymacılığı yönünde
gelişmiş olan el sanatları ekonomiye kayda değer bir katkıda
bulunmaktadır.
Dış ticaretinde ihracatının büyük bölümünü alüminyum, boksit, demir
ve elmas teşkil ederken, kahve ve kereste de ihraç edilen tarım
ürünlerinin başında gelmektedir. Sanayi mamulleri, otomobil, makina
ve çeşitli aletleri ithal etmektedir. Ülke 28.000 km uzunlukta
karayolu, 805 km uzunlukta demiryolu ve iki hava alanı ile büyük
tonajdaki gemilerin yanaşabildiği limana sahiptir.
