<<
GERİ DÖN
Letonya
Letonya Cumhuriyeti ya da kısaca Letonya (yerel dilde Latvija ya da
Latvijas Republika), Baltık Denizi kıyısında yer alan bir Avrupa
Devleti. Kuzeyinde Estonya, doğusunda Rusya Federasyonu, güneyinde
Litvanya, batısında Baltık Denizi ile çevrilidir. Yüzölçümü 64.000
km2 olan ülkenin başkenti Riga'dır.
1980'lerin sonunda SSCB'de başlayan demokratikleşme süreci
Letonya'yı da etkiledi.Şubat 1990'da parlemento bağımsızlığını ilan
etti.1991 yılı boyunca Sovyet ordusunun bu girişimleri bastırma
gayretleri sonuç vermedi.Bağımsızlık halk oylamasıyla onaylandıktan
sonra SSCB tarafından da kabul edidi.(eylül 1991).Mart 1992'de Rus
orduları ülkeden çekilmeye başladı,Letonya'nın bağımsızlığı tüm
ülkelerce tanındı.
Bölgenin yerleşik halkı olan Letonlar M.Ö. 3000 yıllarında Baltık
kıyısına gelip yerleştiler. Uzun yıllar ticâretle uğraşarak
geçimlerini temin ettiler. Letonya diğer Baltık ülkeleri gibi M.S.
9. asırda Vikinglerin istilâsına uğradı. Germenler 1198-1290 yılları
arasında Letonya topraklarını ele geçirdiler. Bu arada bölgede
Hıristiyanlık yayıldı. Letonya 15. asırda kurulan Litvanya
Federasyonuna katıldı. Rusya ile olan savaşlar neticesinde
konfederasyon dağıldı. Letonya İsveç’in hâkimiyeti altına girdi.
Büyük Kuzey Savaşları neticesinde Çar Birinci Petro Letonya’yı ele
geçirdi (1700-21). Bu târihten îtibâren Rusya’nın hâkimiyeti altında
kaldı. Rusya’daki 1905 işçi ayaklanması Letonya’da büyük yankılar
uyandırdı. Ayaklanma askerî ordu tarafından bastırıldı ve elebaşılar
Sibirya’ya sürüldü.
Birinci Dünyâ Harbi sırasında Letonya topraklarının büyük bölümünü
Almanlar işgâl etti. Almanların savaşta mağlup olmasını fırsat bilen
Rusya, Baltık ülkelerine karşı harekâta geçti ise de, yoğun bir
karşı koyma ile geri çekilmek mecburiyetinde kaldı. Alman orduları
Letonya’dan 15 Aralık 1919’da geri çekildiler. Bir süre sonra
Letonya ve diğer Baltık ülkelerini tanıyan Rusya bir seri antlaşma
imzâladı.
Bağımsızlığını kazanan Letonya’da hükûmet büyük toprak sâhiplerinin
topraklarını, topraksız köylülere dağıtarak Germen soyluların
ekonomik ve siyâsî güçlerini zayıflattılar ve komünist hareketleri
baltalamış oldular.
Almanya’nın 1939’da Polonya’yı yenmesinden sonra Rusya Baltık
ülkeleri ile karşılıklı yardımlaşma anlaşmaları imzâlandı ve bu
ülkelerde askerî üsler kurmak için izin verilmesini istedi. Diğer
Baltık Ülkeleri gibi Letonya da uluslararası alanda bir müttefik
bulamayınca Ruslara topraklarında üs kurması için izin verdi. 14-15
Temmuz 1940’ta yapılan seçimleri Sovyet yanlısı adaylar kazandı.
Seçimler sonrası kurulan Letonya hükümeti ve parlamentosu Sovyetler
Birliğine katılma kararı aldı. SSCB Yüksek Sovyeti bu isteği
onayladı ve Letonya, Sovyetler Birliğinin Cumhûriyetleri arasına
girmiş oldu.
İkinci Dünyâ Harbi sırasında Almanya’nın işgâline uğrayan Letonya’da
450.000’e yakın insan öldü. Savaşın ardından bölgeye hâkim olan
Sovyet hükümeti çok sayıda Letonyalıyı sürgüne gönderdi. Sosyalist
rejim yeniden kurulunca Letonya’da 1951’e kadar gerilla harbi devam
etti. 1951’den sonra iç karışıklıklara kesin olarak son verildi ve
Sovyetler Birliği Letonya’da tamâmen hâkimiyeti ele geçirdi.
Letonya 1991’e kadar Sovyetler Birliğini meydana getiren 15
cumhûriyetten biri olarak kaldı. Rusya’da başlayan reform
hareketleri neticesinde 1991’de Letonya bağımsızlığını ilân etti.
Rusya Federasyonu dâhil Avrupa devletleri Letonya Cumhûriyetini
tanıdı.
Fizikî Yapı
Letonya’nın büyük bölümü dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Baltık
ve Riga Körfezi kıyıları oldukça düzgündür. En önemli akarsuyu Dvina
Nehridir. Diğer akarsular Baltık Denizine dökülür. Sovyet sınırı
yakınlarında irili ufaklı göller vardır.
İklimi
İklimi ılımandır. Atlas Okyanusundan gelen hava kütlelerinin etkisi
altındadır. Yazlar genelde serin ve yağışlı geçer.
Tabiî Kaynaklar
Mâdenler:
Ülke topraklarında çeşitli mâdenler bulunur. Başlıca mâdenleri
dolomit, kireçtaşı ve turbadır. Kurland Yarımadasında bulunan petrol
rezervleri henüz işletilmemektedir.
Bitki örtüsü ve hayvanlar: Ülke topraklarının % 67’si orman, çayır,
otlak ve bataklıklarla kaplıdır. Bu topraklarda çeşitli yabânî
hayvan yaşar. Başlıca av hayvanları tilki, tavşan, vaşak ve
porsuktur. Alınan koruma tedbirleri sâyesinde geyik ve karaca
neslinin tükenmesine engel olunmuştur. Çok sayıda kuş türü yaşar.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
2.750.000 olan nüfûsun, % 54’ünü Letonyalılar, % 33’ünü Ruslar, %
5’ini Beyaz Ruslar, % 3’ünü Ukraynalı, % 3’ünü Polonyalılar meydana
getirir. Halkın büyük kesimi Letonca konuşur. On bir senelik ilk ve
orta öğretim parasız ve mecbûridir. Letonya Bilimler Akademisine
bağlı 10 yükseköğretim kurumu ve 10 ilmî kuruluş vardır.
Ekonomi
Ülke ekonomisi sanâyiye dayalıdır. En önemli sanâyi dalları metal
üretimi ve makina yapımıdır. Diğer sanâyi ürünleri buzdolabı, gemi,
demiryolu araçları, dizel motoru, elektrik jeneratörü, beyaz eşyâ ve
radyodur. Ayrıca dokuma, kereste, besin, ayakkabı ve giyim sanâyii
de gelişmiştir. Enerji ihtiyâcının yarısından fazlasını kendi
kaynaklarından karşılar.
Ulaşım
Ülkede ulaşım ağı çok gelişmiştir. Ulaşım kara, demir, deniz ve
havayoluyla sağlanır. İç suyollarından da ulaşımda faydalanılır.
Riga ve Ventpils limanları ticârî açıdan önemlidir. Riga
havaalanından her ülkeye düzenli uçak seferleri yapılır.
