<<
GERİ DÖN
Madagaskar
DEVLETİN ADI: Demokratik Madagaskar Cumhûriyeti
BAŞŞEHRİ: Antananirova
NÜFUSU: 12.804.000
YÜZÖLÇÜMÜ: 587.041 km2
RESMİ DİLİ: Hıristiyan, Müslüman, Putperest
DİNİ: Madagaskar dili ve Fransızca
PARA BİRİMİ: Madagaskar Frankı
Hint Okyanusunun batısında, Madagaskar Adası ve yakınındaki küçük
adalar üzerinde kurulmuş bir Afrika ülkesi, Afrika kıtasından
Mozambik Kanalı ile ayrılan Madagaskar, 11° 57’-25° 36’ güney
enlemleri ile 43° 13’-50° 29’ doğu boylamları arasında yer alır.
Madagaskar hakkında ilk bilgiler Arap kaynaklarından, bilhassa 10.
yüzyıl ortasında Doğu Afrika’yı ziyâret eden El-Mesûdî’den elde
edilmektedir. Ada, çağımız öncesinden îtibâren Endonezyalılar ve
Afrikalılar tarafından nüfuslandırılmıştır. On ikinci yüzyılda
Araplar, kuzeybatı kıyısında küçük bir kasaba kurdular. Zamanla
adaya İslâmiyet yayıldı. Gaskar Adası bir Portekizli tarafından
1500’de tesâdüfen keşfedilinceye kadar Avrupalılarca bilinmiyordu.
1643 yılında Fransızlar o zamanlar küçük krallıklara bölünmüş olan
adada, Dauphin Kalesini kurdular. On sekizinci asırda doruk
noktasında olan Sakalava Krallıkları, aynı asrın sonunda yerini
Merina Krallığına bıraktı. Bu krallık, İngiltere ile dostluk
anlaşması imzâlayarak, kapısını Avrupalılara açtı. Bu arada
Fransızlar 1841’de Nassi Beyi işgâl ederek Sakalavaları himâyesi
altına almak istedi. Fransa, himâyesini kabul etmeyen Sakalava
kıyısını bombaladı. 1885 yılında yapılan anlaşmayla, dış işlerinde
başkan olan bir Fransız yöneticinin otoritesi altında bir çeşit
himâye devlet kuruldu. 1896’da Fransız parlamentosu, Madagaskar’ı
sömürge hâline getirdi. İkinci Dünyâ Savaşından sonra,
Madagaskarlılar bağımsızlık için çetin bir mücâdeleye giriştiler.
1947’de ihtilal patlak verdi, kısa bir müdâhaleden sonra isyan
bastırıldı. 60.000 ile 90.000 arasında insan öldü veya yaralandı.
Ada bundan sonra direkt olarak Paris’ten idâre edilmeye başlandı.
1958’de Madagaskar, Fransız Cemiyeti içinde muhtar bir cumhûriyet
oldu. 26 Haziran 1960’ta da tam bağımsızlığa kavuştu. 10 yıllık
şeklî bir bağımsızlıktan sonra hâlâ ülkede 50.000 Fransız askeri
vardır. Yabancı yatırımların üçte ikisi ihrâcatın dörtte üçü, ticârî
değere sâhip bitkilerin yarısından fazlası Fransız ithâlat-ihrâcat
şirketlerinin elinde idi. Kurak ve fakir olan güneyde 1972
başlarında, 100.000 öğrenci, yabancı ekonomik hâkimiyete son
verilmesi için boykot yaptı. Boykot sindirildi fakat, Mayıs 1972’de
başşehirde yeni kargaşalıklar başgösterince; hükûmet, iktidarı ordu
komutanına bıraktı. 1972-1975 yılları arasında geçici bir hükûmet
kuruldu. 30 Aralık 1975’te ikinci bir cumhûriyet îlân edildi. Yeni
devletin adı Demokratik Madagaskar Cumhûriyeti oldu. Yeni cumhûriyet
geniş bir devletleştirme politikası tâkib etti. Fransız askerlerini
ülkeden çıkardı. 1991 senesi başlarında başlayan iç karışıklıklar
yüzünden Temmuz ayında olağanüstü durum îlân edildi ve bir süre
sonra sosyalistlerin kurduğu hükûmet istifâ etti. Bir süre sonra
meclis ve Yüksek Devrim Konseyi feshedilerek, Zafy başkanlığında
Yüksek Devlet Organı kuruldu. Başkanlık seçimlerinin ilk turu 25
Kasım 1992’de yapıldı. Seçimlere hîle karıştırıldığı gerekçesiyle
ikinci tur 1993 senesine ertelendi.
Fizikî Yapı
Yüzölçümü îtibâriyle dünyânın dördüncü büyük adası olan Madagaskar,
kuzeyden güneye 1570 km uzunlukta olup, âzamî genişliği 575
kilometredir. Yaklaşık 4800 km’den fazla olan kıyı hattı, bütün
uzunluğu boyunca uzanan dağ zinciri ile coğrafî yapısının
değişikliği dikkate değerdir. Ada üç tabiî coğrafî bölgeye ayrılır:
Dağlık iç bölge, doğu kıyısı ve batı kıyısı.
Yüksek yaylalar ismini alan dağlık iç bölge, deniz seviyesinden 900
ilâ 1500 m yükseklikte olup, yüksekliği 1830 m’yi aşan üç dağ
silsilesini ihtivâ eder. En yüksek tepe olan Maromokotro (2876 m),
kuzeydeki Tsratanna sıra dağları üzerindedir. Yaylaların yüzeyleri,
birbirinden farklı özellikler arz eder. Bütün istikâmetlerde
çaprazvâri vâdiler ve derin dereler bulunur. Dağlık bölgenin yüksek
kesimlerinde, çukur şeklinde büyük alçak basınç alanları ve bataklık
ovalar mevcuttur.
Genişliği ortalama 50 km olan doğu kıyısı, yüksek yaylalar ve Hint
Okyanusu arasında yer alır. Erozyona mâruz kalmış tepeleri ve
bataklıkları ile özellik kazanır. Tek girinti olarak Antongil
Körfezini ihtivâ eden kıyı hattı, dağların ana eksenine paraleldir.
Bu kıyıdan Hint Okyanusuna dökülen nehirler kısa olup, ancak kısa
mesâfelerde ulaşıma elverişlidir.
Bâzı yerlerde genişliği 190 km’ye ulaşan batı kıyısı, ovaları
çöküntü alanları ve yaylaları ile doğu kıyısına nazaran daha
değişken, daha çok girintili çıkıntılı bir görünüm arz eder. Bu
kıyı, Madagaskar’ın en önemli coğrafî özelliğidir. Buradan Mozambik
Kanalına dökülen nehirler daha uzun ve büyük bölümleri ulaşıma
elverişlidir.
İklim
Adada iklim değişiklikleri, enlem farklılıklarından ziyâde yükseklik
farklılıklarına bağlıdır. Kıyılarda iklim genellikle sıcak ve
nemlidir. Dağlık iç kesimlerde ise ılımandır.
Madagaskar’da iki mevsim vardır: Sıcak (yağışlı) mevsim ve soğuk
(kurak) mevsim. Sıcak mevsim, günlük yağmurlar ve fırtınalar
dönemidir. Bu mevsim, yüksek yaylalarda, kasım sonundan nisan sonuna
kadar devâm eder. Doğu kıyısında daha uzun, batı kıyısında daha
kısadır. En güneyde sâdece iki ay sürer (aralık ve ocak). Soğuk
mevsim nisandan kasıma kadar devâm eder. Bu mevsimde doğu kıyısı ve
kuzey batısı yağışlı, yüksek yaylalar ise nemlidir. Batı kıyısı
kurak, güney kıyısı daha da kuraktır. Senelik yağış ortalaması
bölgelere göre değişmektedir. Antongil kıyısında 3700 mm olan yağış
miktarı, kuzeybatı kıyısında 2100 milimetreye, batıda 940
milimetreye, güneybatıda ise 355 kilometreye düşmektedir. İç platoda
bu miktar 1200-1325 mm arasında değişmektedir. Yıllık sıcaklık
ortalaması ise kıyılarda 21°C-27°C, iç platoda ise 13°-19°C
arasındadır. En soğuk ay temmuz ayıdır.
Tabiî Kaynaklar
Bir zamanlar Madagaskar’ı kaplayan kesif ormanlara, günümüzde ancak
kıyı hattında ve merkezî dağ silsilesinin yamaçlarında rastlamak
mümkündür. Tabiî bitki örtüsü, tarla açmak için yakılarak veya
kesilerek yok edilmektedir. En kesif ormanlar, kuzeybatıda Ankaizina
yaylalarında, Tsratanna dağ silsilesinde ve Sahamalaza Körfezi
yakınlarındadır. Ormanlar koyu kırmızı ve güzel kokulu ağaçlarla
demir ağacı gibi kıymetli ağaçları ihtivâ eder. Güneyde sık dikenli
fundalıklar (kaktüs ve bodur ağaçlara karışan dev otlar) bulunur.
Ada hayvanları kendisine has bir özelliğe sâhiptir. Önemli ölçüde
bulunan timsahlar dışında, fil, maymun veya aslan gibi büyük
hayvanlar yoktur. Bununla berâber sâdece Madagaskar’da bulunan ve
maymuna benzeyen hayvanlar bol miktarda bulunur. Ayrıca bostan
kirpisi, yarasa, yaban domuzu gibi memeli hayvanlara da rastlamak
mümkündür. Madagaskar, yeraltı zenginlikleri olarak krom, mika,
grafit ve ikinci derecede kıymetli taşları ihtivâ eder. 1980’de
büyük petrol rezervleri bulunmuştur. Hâlihâzırda petrol
çıkarılmamaktadır.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
12.804.000 nüfuslu Madagaskar halkının büyük çoğunluğu (% 84) kırsal
kesimde yaşar ve çiftçilikle geçinir. Yaklaşık 663.000 nüfûsa sâhip,
başşehir ve aynı zamanda tek büyük şehir olan Antananarivo, yüksek
yaylalar bölgesindedir. Nüfus artış oranı, % 2,6 civârındadır.
Fransız işgâlinden önce ve sonra, ticâret, iç göçler ve idârî yapı
sebebiyle birbirine sıkıca bağlı olan etnik gruplar dağılmıştır.
Madagaskar halkının en kalabalık ve nüfuzlu grubunu meydana getiren
Merina kabîlesi orta kesimdeki dağlık arâzilerde yaşar. Bundan
başka, Bertsileo, Sakalava, Mahafaly, Antaimoro, Antaisaka gibi
etnik gruplar da vardır. Ayrıca Madagaskar’da Avrupalı, Çinli ve
Hintli azınlıklar da mevcuttur. Resmî dil Madagaskar lisanı ve
Fransızcadır. Yirminci yüzyıla kadar eğitim, misyonerlerin elinde
kalmıştır. Günümüzde halkın yaklaşık % 50’si okur yazardır. Yüksek
öğrenim Madagaskar Üniversitesinde ve ilmî araştırma enstitülerinde
yapılmaktadır. Madagaskar ahâlisinin takriben üçte biri
Hıristiyandır. Hıristiyanlık on dokuzuncu asırda misyonerler
tarafından ülkede yayılmıştır. Madagaskar’da, bilhassa kuzeybatıda
birkaç yüz bin Müslüman bulunmaktadır. Kırsal kesimdeki halkın çoğu
eski dinlerini devâm ettirmektedir.
Siyâsî Hayat
30 aralık 1975’te îlân edilen Demokratik Madagaskar Cumhûriyetinde,
Cumhurbaşkanı yedi yıl süreyle seçilir. Cumhurbaşkanı 12 üyeli
ihtilal konseyine başkanlık eder. Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından
tâyin edilir. Millî Halk Meclisinin altı yıllık süreyle işbaşına
geldiği ülkede, sosyalizm esaslarına bağlı tek bir parti vardır.
Madagaskar, Birleşmiş Milletler Teşkilâtına ve Afrika Birliği
teşkilâtına üyedir.
Ekonomi
Madagaskar ekonomisi son yıllara kadar büyük çoğunlukla Fransız
iktisâdî kuruluşlarının kontrolü altında idi. Günümüzde hükûmet,
uyguladığı hızlandırılmış bir devletleştirme politikası ile,
yaklaşık sanâyinin % 35’ini, ihrâcatın % 78’ini, ithâlatın % 60’ını,
bankacılığın ve sigortacılığın tamâmını devletleştirmiştir.
Ekonomide öncelik, halkın % 80’inden fazlasının meşgul olduğu tarıma
verilmiştir. Ülkede yetişen tütün, vanilya, çay, karanfil, biber ve
kahve gibi tarım ürünleri ihraç edilmektedir. Halkın temel gıdâ
maddesi olan pirinç yetiştirilmekte ise de şehirli halk için,
düzenli olarak yılda 100 bin tonun üstünde pirinç ithal
edilmektedir. Madagaskar’da yetiştirilen 10 milyon baş sığır,
ülkenin dondurulmuş et ihraç etmesine imkân vermektedir. Tarım
ürünleri ihrâcat gelirlerinin % 30’unu sağlar. Ülkede çıkarılan
krom, mika, grafit ve ikinci derecede kıymetli taşlar ihraç
edilmektedir. Son yıllarda keşfedilen büyük petrol rezervleri
sâyesinde Madagaskar’ın petrol ihraç eden bir ülke durumuna gelmesi
beklenmektedir. Mâmül maddelerinin çoğu ithal edilmekte ise de, sıkı
bir ithâlat politikası sebebiyle ticâret dengesi ülke lehine
kaymaktadır. Enflasyon % 8 civârında tutulmaktadır.
Ulaşım sahası, sosyal ve ekonomik gelişme için büyük engel teşkil
etmektedir. Yolların uzunluğu ve bakımı yetersizdir. Sömürge
devrinden kalma demiryolları geliştirilmemiştir. Bu eksikliklere
karşılık olarak hava yolu ulaşımı geliştirilmeye çalışılmaktadır.
Başşehir yakınlarındaki İvanto havaalanı ülkenin tek milletlerarası
havaalanıdır.
