<<
GERİ DÖN
Makedonya
Makedonya Cumhuriyeti Balkan Yarımadasında yer alan bir devlet.
Güneyinde Yunanistan, doğusunda Bulgaristan, batısında Arnavutluk,
kuzeyinde ise Sırbistan-Karadağ'ın yer alır. Başkenti Üsküp olan
ülkenin Yüzölçümü 25.713 km2, nüfusu 4.760.000, resmi dili Makedonca
ve para birimi Makedonya Dinarı'dır.
Bölgede, bilinen ilk hakimiyeti, M.Ö. 725’lerde Argead Hanedanından,
Birinci Perdikas kurdu. Makedonya Krallığını kuran bu hanedan, Yunan
asıllı değildir. Krallık Sırbistan ve Trakya’da genişledi. Bölge,
M.Ö. 513’ten 479’a kadar Perslerin işgalinde kaldı. Perslerin
çekilmesiyle Makedonya Krallığının başşehri Pella oldu. Kral İkinci
Amiktas, Üçüncü Fredikas, İkinci İskender devrindeki hanedanlık
kavgalarında, kuzeyden Balkan kavimlerinin istilasına uğradı. M.Ö.
359’da İkinci Filip’in kral olmasıyla, devletin otoritesi
kuvvetlendi. Hanedan kavgasına son verilip, istilacılar çıkartıldı.
Sınırlar genişletildi. İkinci Filip’ten sonra yerine Büyük İskender
(M.Ö. 334-323) kral oldu. Büyük İskender, Yunanistan, İran, Anadolu,
Suriye ve Mısır’ı alıp, Türkistan ve Hindistan’a girdi. Büyük
İskender, kazandığı savaşlar sonunda ahlaksızlıklarda azıtıp, otuz
üç yaşında sefaletle ölünce, M.Ö. 323’te Dördüncü İskender kral
oldu. Onu Büyük İskender’in kumandanlarından Antigonos Kiklons
öldürerek, Makedonya krallığına geçti. Antigonos Makedonya’da yeni
hanedanın kurucusudur. Romalıların bölgeye hakim olmasına, Makedonya
Krallığı karşı koymuşsa da, M.Ö. 172-168 yılları arasında üçüncü
sefer sonunda yenildiler. Makedonya Roma İmparatorluğunun bir
eyaleti haline getirildi. Avrupa’daki kavimler göçü esnasında ve
sonrasında sık sık istilaya uğrayan Makedonya, miladdan sonra 6.
yüzyılda Slavlaşmaya başladı. Dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda
Bulgarlar bölgede kuvvet kazandı. Dördüncü Haçlı Seferinde 1204-1224
yılları arasında Makedonya’da Latin Krallığı kuruldu. 1230’larda
Bulgarların, 1280’de de Sırpların hakimiyetine geçti.
Osmanlı Devleti, Anadolu’da kurulup, adalet üzere idare edilmesi
sayesinde kısa zamanda genişleyip, 14. yüzyılda Avrupa kıtasına da
hakim olmaya başladı. Osman Bey devrinde, Makedonya’ya ilk Osmanlı
akını 1324 yılında yapıldı. Osmanlı Sultanlarından Birinci Murad Han
devrinde , 26 Eylül 1371 Cirmen Zaferiyle Türklere Makedonya’nın
kapıları açılarak, Balkanlardaki mukavemet kırıldı. 1371’den sonra
başlatılan Makedonya fütühatı, 1373 yılına kadar tamamlandı.
1371’den 1877-1878 Osmanlı-Rus (Doksanüç) Harbine kadar fasılasız
Osmanlı hakimiyetinde kalan Makedonya, 1878’de Rusların işgaline
uğramışsa da, aynı yıl yapılan Berlin Antlaşmasıyla tekrar
kurtarıldı. 1912- 1913 Balkan Harbi felaketinden sonra, Makedonya
Osmanlı hakimiyetinden çıktı. Bölgedeki Türk ve Müslüman ahali
Anadolu’ya göç etmek mecburiyetinde kalmasına rağmen, bölgede hala
çok sayıda Türk-İslam nüfûsu yaşamaktadır. 1371’den 1913 yılına
kadar Osmanlı hakimiyetinde kalan Makedonya on dokuzuncu yüzyılın
ortalarına kadar sulh, sükûn ve huzur devrini yaşadı. Bu devirde
Makedonya’da sanat değeri yüksek mimari eserler inşa edildi.
Ahalinin sosyal ve kültürel ihtiyaçlarının karşılanması için pekçok
müesseseler kuruldu. Sivil ve askeri okulların açılması ve çeşitli
müesseselerin kurulmasıyla Makedonya’nın hayat ve kültür seviyesi
yükseltildi. Bölgedeki Osmanlı eserlerinin çoğu haçlı, slav ve
komünizm zihniyetleriyle tahrip edilmesine rağmen, geride kalanlar
dahi o devrin şaheser abidelerindendir.
Makedonya’nın Türklerin hakimiyetinden çıkması, 19. yüzyılda
şiddetlenen Papalık ve Rusya’nın propagandası sebebiyledir. Bölge
Osmanlıların elinden çıkmasıyla, toprak bütünlüğünü kaybetti. Önce
Balkan devletleri arasında savaş meydanı haline gelen Makedonya,
Birinci Dünya (1914-1918), İkinci Dünya (1939-1945) savaşlarında da
aynı akibete uğradı. İkinci Dünya Savaşı sonunda, 1947’de Makedonya
Bulgaristan, Yugoslavya ve Yunanistan arasında paylaşıldı.
Yugoslavya sınırları içinde kalan Makedonya topraklarında,
Yugoslavya’yı meydana getiren cumhûriyetlerden biri olan Makedonya
Cumhûriyeti kuruldu. Makedonya Cumhûriyeti, Yugoslavya’nın
parçalanması üzerine kurulan Yeni Yugoslavya’dan 1991’de yapılan
referandum ile ayrıldı ve bağımsız bir devlet haline geldi. Birçok
ülke Makedonya’yı tanırken, Yunanistan’ın itirazı ile Avrupa
Devletleri tanımadı. Bunun nedeni ise yeni cumhûriyetin,
Yunanistan’daki bir bölge ile aynı ismi taşıması idi. Yeni devletin
isminin değiştirilmesi yönünde Yunanistan’ın istekleri hala devam
etmektedir.
Fiziki Yapı
Makedonya, fiziki olarak, tektonik yer değiştirmelerin
gençleştirdiği çok yaşlı yükseltilerle kaplı dağlık bir araziye
sahiptir. Orta Vardar Vadisinin iki yakası boyunca uzanan Makedonya
topraklarını 2000 metreyi geçen Sar Planina, Pelisten ve Osogova
dağları engebelendirir. Ohri, Dorian ve Prespa göllerinin büyük bir
bölümü ülke sınırları içinde kalır. En önemli akarsuları İncekara ve
Vardar nehirleridir.
İklim
Ülke toprakları genelde engebeli araziden meydana geldiğinden kara
iklimi hakimdir. Yazları sıcak ve kurak, kışları da soğuk geçer.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
Ülke nüfûsu 2.050.000 olup, nüfus yoğunluğu 79’dur. Sınır
belirlemeleri yüzünden halk önemli ölçüde yer değiştirmesinden
dolayı yirmi sene süren göçlerden dolayı, nüfus hızla azalmıştır.
Ülke nüfûsu yeni yeni artmaya başlamıştır. Nüfûsun % 53.9’u
kentlerde, % 46.1’i kırsal kesimde yaşar. Karışık milletlerin
yaşadığı ülkede nüfûsun % 67’sini Makedon, % 19.8’ini Arnavut, %
4.5’ini Türk, % 2.3’ünü Sırp, % 2.3’ünü Çingene, % 2.1’ini Boşnak ve
% 2’sini de diğer milletler meydana getirir.
Halkın büyük kısmı Hıristiyandır. Ayrıca küçük bir Yahûdi cemaati
ile çok sayıda Müslüman vardır. Başlıca şehirleri, Üsküp, Tetova,
Kumanova ve Bilda’dır.
Ekonomi
Makedonya ekonomisi tarım ve sanayiye dayalıdır. Ayrıca ormancılık,
madencilik ekonomide önemli yer tutar. İyi bir şekilde sulanan
ovalar Avrupa’nın adeta sebze ve meyve ambarıdır. Başlıca tarım
ürünleri buğday, üzüm, mısır, patates, pamuk, tütün, haşhaş, susam,
pirinç ve eriktir. Dağlık kesimlerde hayvancılık yaygın olarak
yapılır. Koyun, sığır, domuz ve tavuk en çok beslenen hayvanlardır.
Göllerde balıkçılık yapılır.
Ülke topraklarında bulunan bakır, kurşun, çinko, kaolin, dolomit,
jips, kireçtaşı, demir, gümüş çıkarılarak işlenir. Elektrik
enerjisini, İncekarasu Irmağı üzerinde bulunan santrallerden
sağlanır.
Makedonya’da ulaşım daha çok karayolu ile sağlanır. Karayollarının
uzunluğu 10.591 km’dir. ayrıca 693 km’lik bir demiryolu ile bir hava
alanı vardır.
