<<
GERİ DÖN
Moldova
Moldova tarihi boyunca sık sık işgallere maruz kalmıştır.
Cumhuriyet'in esası Prut ve Dinyester nehirlerinin arasında tarihi
adı Besarabya olan bölgedir. Halen Romanya ve Ukrayna ile iç içe
geçmiş olan Moldova toprakları 16. yüzyılda Osmanlı
İmparatorluğu'nun egemenliği altına girmiştir. 1812 yılına kadar 300
yıl, Boğdan eyaleti olarak Osmanlı İmparatorluğuna bağlı olan ve
1812 yılında Osmanlı-Rus Barış Anlaşmasıyla Rusya'nın egemenliğine
giren bölge, 1918 yılına kadar Rus İmparatorluğu'nun bir vilayeti
olarak kalmıştır. Rusya'nın Kırım Savaşı'nda yenilmesinden sonra
Moldova'nın bir kısmı (Güney Besarabya) Romanya'ya geçmiş, ancak
Rusya 1878'deki Berlin Kongresi ile bu bölgeyi geri almıştır. I.
Dünya Savaşından sonra, 1918'de bölge Romanya'nın eline geçmiş ve
1924 yılında (o dönemde etnik Ukraynalıların hakimiyetinde olan)
Dinyester'in doğu yakasında Moldova Özerk Sovyet Sosyalist
Cumhuriyeti (MÖSSC) kurulmuştur.
1918 yılındaki Romanya'yla Besarabya'nın birleşme
antlaşması1939'daki Nazi-Sovyet Paktı'nın imzalanmasından sonra 1940
yılında Sovyetler Birliği Besarabya'yı yeniden ele geçirmiş ve bu
bölgenin büyük bir kısmını MÖSSC ile birleştirmiştir. Almanya'nın
SSCB'ne saldırması ile SSCB bir kez daha 1941 Temmuz'unda Moldova'yı
Romanya'ya vermek zorunda kalmış, ancak Sovyet kontrolü 1944
Ağustos'unda yeniden sağlanmıştır. Moldova'nın şimdiki sınırları
Prut ve Dinyester nehirlerinin arasındaki Besarabya denilen tarihi
bölgenin SSCB tarafından Romanya'dan alınması ile 1947'de
çizilmiştir. Romanya ile ilişkileri kesilmiş, kril alfabesi kullanma
zorunluluğu getirilmiş, Rusların ve Ukraynalıların endüstriyel
bölgelere büyük çaplı göçleri özellikle desteklenmiştir. 1950'lerde
ise binlerce etnik Romen, Orta Asya'ya göç etmek zorunda
bırakılmıştır.
1986'da Sovyet Lideri Gorbaçov tarafından uygulanan Glasnost
politikası ile birlikte ulusal ve kültürel bağımsızlık için uğraş
veren birçok bağımsız politik grup ortaya çıkmıştır. 1990 Şubat'ında
Cumhuriyet'in Yüksek Sovyet (Parlamento) seçimleri yapılmıştır.
Moldova'nın bağımsızlık ve reformlara yönelik çalışmaları 1990
yılında artmıştır. serbest piyasa ekonomisine geçiş yolunda
çalışmalara bu yıl içerisinde başlanmıştır. Yine aynı yılın
ilkbaharında yapılan seçimlerde Moldova Halk Cephesi Parlemento'da
çoğunluğu sağlamış ve Anayasa'da bir dizi değişiklik yapılmıştır.
Pek çok Sovyet Cumhuriyeti'nde tam bağımsızlık, Moskova'daki
başarısız darbe girişimi sonucunda kazanılmıştır. Darbenin
bastırılmasından sonra Moldova, 27 Ağustos 1991'de bağımsızlığını
kazanmıştır. Bu hareketin ardından Ukrayna sınırında gümrük ofisleri
açılmış ve Rus askerlerinin Cumhuriyet'ten ayrılması talep edilerek,
Moldova Ulusal Ordusu kurulmuştur. 21 Aralık 1991 tarihinde Moldova
yönetimi halkın büyük ölçüde karşı çıkmasına rağmen Almatı'da
yapılan toplantıda eşit ve kurucu üye olarak Bağımsız Devletler
Topluluğu'nun oluşmasına yönelik anlaşmayı imzalamıştır.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra uluslararası sistemin
gündemini meşgul eden etnik sorunlar Moldova'nın da gündemini
şekillendirecek potansiyel bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
Ancak Gagoğuzlara verilen özerklik, Sovyetler Birliğinin
dağılmasından sonra barışçı yolla çözümlenen ilk ve tek etnik sorun
olma özelliğini korumaktadır.
