<<
GERİ DÖN
Moritanya
DEVLETİN ADI: Moritanya İslâm Cumhûriyeti
BAŞŞEHRİ: Nouakchott
NÜFUSU: 2.108.000
YÜZÖLÇÜMÜ: 1.030.700 km2
RESMİ DİLİ: Arapça, Fransızca
DİNİ: İslâm
PARA BİRİMİ: Ouguiyya
Afrika’nın kuzey batısında, Afrika Sahrasının batısından Atlas
Okyanusuna kadar uzanan, çöllerle kaplı bir ülke.
Moritanya târihinin, 4. yüzyılda kuzeyden gelen ve bugünkü Moritanya
topraklarına yerleşen Berberîlerle başladığı kabul edilir. Zenet ve
Şanhaca kabîlelerinin de bu topraklara gelerek Berberîlerle
birleşmesi ile Moritanya güçlenmeye başladı. Gana İmparatorluğuna
son verildi ve Fas işgâl edildi. Bu arada bölgeye gelen Müslüman
Araplar, Moritanya idâresini ele geçirdiler. Böylece 11. yüzyıl
başlarından îtibâren Moritanya halkı İslâmiyetle şereflenmiş ve
İslâmiyetin yayılmasına çalışmışlardır.
Daha sonra Portekizliler, İspanyollar, Hollandalılar, İngilizler ve
Fransızlar sırasıyla buraya saldırarak talan ettiler. En son olarak
1904 yılında Fransız emperyalizmi Moritanya’yı sömürge îlân etmiş ve
Müslüman halkı 1958 yılına kadar ezmiştir. Bu târihte Müslümanlar
Moritanya İslâm Cumhuriyetini kurdular. Fransa, iki yıl daha zulmüne
devâm etti. Moritanya halkı, nihâyet 1960 yılında tam bağımsızlığını
elde ederek, Fransızları memleketlerinden kovdular. Devlet
Başkanlığına getirilen Maktar Ould Daddah, Batı Sahra’nın
bağımsızlığı için mücâdele eden gerillalara karşı başarılı
olamayınca 1978’de Albay Mustafa Ould Salek askerî darbe ile başa
geçti. Ertesi sene yerine Yarbay Muhammed Mahmud Ould Louly geçti.
Aynı sene Polisario gerillaları ile anlaşma imzâlandı. 1980’de
Moritanya, Taris el-Gharbia bölgesindeki haklarından vaz geçince
bölge Fas’a bağlandı. 1980’de Devlet Başkanlığını üstlenen Yarbay
Muhammed Khovna Ould’un yönetimi sırasında, İslâmiyete dayalı hukuk
sistemi benimsendi ve kölelik kaldırıldı. 1984’te Albay Muaouya Old
Sidi Ahmed, kansız bir darbe ile yönetimi ele geçirdi. Sidi Ahmed’e
karşı 1987’de darbe girişimi başarısızlıkla netîcelendi. 1989’da
siyah-beyaz mücâdelesi şiddet hareketlerine dönüştü. Bu mücâdele
Senegal’e sıçrayınca iki ülke arasında sınır savaşı oldu ve
diplomatik ilişkiler kesildi. 1991’de Başkan Sidi Ahmed 13 senedir
devam eden askerî yönetime son veren bir kânun çıkardı. 1992’de ilk
çok partili seçimler yapıldı. Aynı yıl Moritanya ile Senegal
arasında yeniden diplomatik ilişki kuruldu.
Fizikî Yapı
Afrika’nın batısındaki büyük çıkıntıda yer alır. Kuzeyinde Fas,
kuzeydoğusunda Cezayir, güneyinde Senegal, doğu ve güneyinde Mali
ile komşudur. Batısı Atlas Okyanusu ile örtülüdür. Yüzölçümü
1.030.700 km2dir. Bu toprakların % 70’i çöldür. Kuzeydoğu ve
güneybatı istikâmetinde geniş bir düzlük hâlinde uzanan Moritanya
toprakları, dört büyük yayladan meydana gelir. Bunlar; Adrar, Tagant,
Afollé ve Assaba yaylalarıdır. Doğu bölgesi, Affolé Yaylası dâhil
genellikle düzlüktür. Yer yer kum tepelerine rastlanır. Güneyde
Assaba bölgesi yarı çöldür. Batıda Adrar Yaylasında en yüksek yer
ancak 5000 metreye ulaşır. Ülkenin tek nehri adını aldığı Senegal
Devletiyle olan sınırı çizer. Kıyılar umûmiyetle düz ve girintisiz
çıkıntısızdır.
İklim
Ülkenin doğusu Büyük Sahra Çölünün bir bölümü ile kaplı olduğu için
çöl ikliminin, batısı ise umûmiyetle Atlas Okyanusunun tesiri
altındadır. Kıyı bölgeleri ve Assaba Yaylası yumuşak Okyanus
iklimine ve verimli topraklara sâhiptir. Kuzeyde Adrar Yaylasında
yıllık yağış ortalaması ancak 110 mm iken güneyde bu rakam 640 mm’ye
ulaşır. Sıcaklık ortalaması yaklaşık olarak bölgelere göre kış
aylarında O°C ilâ 38°C ve yaz aylarında 16°C-50°C arasındadır. Gece
ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok yüksektir. Gece O°C olan
sıcaklık gündüz 38°C’ye kadar çıkabilmektedir. Senegal Nehri boyunca
uzanan nemli bölgede ise sıcaklık ortalaması 24 ilâ 35°C’dir.
Tabiî Kaynakları
Sıcak ve kurak bir ülke olan Moritanya’nın bitki örtüsü çok
zayıftır. Yarı çöl olan güney bölgeler cılız bitki ve çalılıklarla
örtülüdür. Tamâmen çöl olan kuzey ve doğu bölgelerinde ise ancak
seyrek akasya ve dikenlere rastlanır.
Yeraltı kaynakları, özellikle demir, bakır iridyum ve titan
mâdenleri bakımından zengindir.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
Moritanya nüfûsu 2.108.000’dir. Bunun % 42’ye yakın bölümü çok genç
olup, 15 yaşın altındadır. Toplam nüfusun % 70’lik büyük bir
bölümünü Moors (Berberîler), % 15’ini Halphoolloren ve % 15’ini ise
Fulbe, Wolof ve Bombarlar gibi çeşitli yerli kabileler teşkil eder.
Nüfus yoğunluğu kilometre kareye 1.6 kişidir. Daha çok başşehir
Nouakchatt ile Senegal Nehri arası bölgeler kalabalıktır. Halkın
çoğu tarım, hayvancılık ve çiftçilikle uğraşır.
Coğrafî açıdan hem kuzey hem de alt Sahra Afrikasına bağlı olurken,
kültür bakımından da hem beyaz Ortadoğu’ya hem de siyah Afrika’ya
dâhildir. Bir yandan Arap Zirvesi üyesi, diğer yandan da Afrika
Birliği Teşkilâtı üyesidir. Etnik yapısı karışık olduğu gibi dil
açısından da zenginliğe sâhiptir. Resmî dil Arapçadan başka
Fransızca da konuşulur. Arapçanın değişik Hassani lehçesi yaygındır.
Ayrıca her kabilenin kendilerine âit yerli dilleri mevcuttur.
İnsanları kuvvetli bir hâfıza ve iz sürme kâbiliyetine sâhiptir.
Hemen hemen tamâmı Müslüman olan halkın büyük bir bölümü Mâlikî
mezhebindendir. İslâmiyet, Moritanya sosyal hayatında çok tesirli
olup, halkın birlik ve berâberliğini sağlamaktadır.
Halkın büyük bir bölümü göçebe olduğundan dolayı okuma yazma oranı
düşüktür. Yetişkin nüfus gözönünde tutulursa, okuma yazma oranı %
20’dir. Eğitim ve Öğretim dili Arapça ve Fransızca’dır. Ülkede 3
Yüksek okul vardır. Ayrıca dış üniversitelere öğrenci
gönderilmektedir.
Siyâsi Hayat
Moritanya 1960 yılında bağımsızlığını kazandı. İdâre şekli İslâm
Cumhûriyetidir. Moritanya yedi idâri bölgeye ayrılır. Devlet Başkanı
ve 70 üyeli Millet Meclisi beş yıllığına seçilir. 19 Aralık 1980’de
îlân edilen anayasa taslağına göre, çok partili demokratik düzene
geçmiştir. Fakat, seçimlere hâlen tek parti listesiyle, Moritanya
Halk Partisi girmektedir. Aynı anayasa Cumhurbaşkanlığı süresini
altı yıla çıkarmış milletvekili süresini dört yıla düşürmüştür.
Cumhurbaşkanı, meclis çoğunluğu içerisinden bir başbakan seçer ve
bunu meclis onaylar.
Ekonomi
Nüfûsun % 87’si tarım, hayvancılık ve balıkçılıkla geçinir. Bununla
beraber bu alanlardan elde edilen toplam millî hâsıla payı son
yıllarda % 33’e düşmüştür. Darı ve sorgrum en önemli ürünlerdir.
Tarım, güneyde özellikle Segenal Nehri Vâdisinde yapılmaktadır.
Hurma, patates, mısır, pirinç ve kauçuk diğer ürünlerdir. Ayrıca
hayvancılık ve balıkçılık çok önemlidir.
Mineral kaynaklarının gelişmesi ile, kişi başına gelirde Batı Afrika
ülkeleri içerisinde önde gelmeye başladı. Bunlardan en önemlisi
demirdir. Ayrıca tungusten, petrol, uranyum, fosfat, fypsum ve bakır
diğer önemli mâdenleridir.
Son yıllarda çelik endüstrisi, petrol rafinerileri ve elektrik
enerji üretimi önemli ölçüde artış göstermiştir.
Moritanya’daki mevcut demir-rezervlerinin işletilmesi ile 1960 ve
1976 yılları arasında, Moritanya ihrâcâtı, sekiz kat artış gösteren
ithâlâta mukâbil, on bir katlık bir artış göstermiştir. Fakat daha
sonraları yıllık ihrâcâtı düşmüş ve ithâlâtı ise yükselmiştir. Daha
çok Fransa, Belçika, İspanya, İtalya, Japonya ve İngiltere ile
ticârî münâsebetleri vardır. En önemli ihraç ürünleri arasında
demir, bakır, balık ürünleri, hayvan ürünleri, canlı hayvan, tuz ve
hurma yer alır. Kişi başına yıllık millî gelir 490 dolar
civârındadır (1993).
