<<
GERİ DÖN
Somali
Somali Kuzeydoğu Afrika’da 11° 59’ kuzey 1° 39’ güney enlemleri ve
41°-51° 24’ doğu boylamları arasında yer alan, kuzeybatıdan
Dijibouti, kuzeyden Aden Körfezi, doğudan Hint Okyanusu,
güneybatıdan Kenya ve batıdan Etiyopya ile çevrili bağımsız bir
devlet.
Ülke, önceleri “Baharat Ülkesi” olarak biliniyordu. Bölgeye ilk
olarak 750 yılında Galyalıların geldiği tahmin edilmektedir. Onuncu
yüzyılda, Müslüman Arap orduları İslamiyeti yaymak için bu ülkeye de
gittiler. Ülkeye yerleşen Müslümanlar bölgede bir süre Somali
Sultanlığını kurdular. On altıncı asırda Somali Sultanlığı, Etiyopya
topraklarına girdi. Portekiz’den yardım alan Etiyopya 1542’de
Müslüman ordularını ağır yenilgiye uğrattı. Aynı dönemde Somali’nin
kuzey kıyılarının bir bölümü resmen Osmanlı egemenliğinde
bulunuyordu. On dokuzuncu asırda batılı devletlerin Afrika
ülkelerini sömürge haline getirmeleri büyük rekabete sebep oldu.
Somali’yi 1839’da işgal eden İngilizler sömürgelerine ekledilerse de
Fransa ve İtalya ile yapılan savaşlar neticesinde 1884’te İtalya
bölgeyi ele geçirdi ve yapılan anlaşmalar neticesinde 1885’ten 1927
yılına kadar İtalyanlar ülke topraklarını işgal altında tuttular.
1949 yılında Birleşmiş Milletler, Somali’nin bağımsızlığını onayladı
ve ertesi yıl İtalyanlar ülkeden geri çekilmek mecbûriyetinde
kaldılar.
1969 yılında askeri ve polis gücünün Muhammed Siyad Barre
başkanlığında müştereken yaptığı darbe sonucu meclis dağıtıldı. 1975
yılında ülkede iç olaylar ve anarşi birçok kimsenin ölümüne sebep
oldu. Siyad Barre 1979’da Yeni Anayasayı yürürlüğe koydu ve ertesi
sene resmen devlet başkanı seçildi. Diğer taraftan dış politikada
ise 1977 yılında Somali ile komşusu Etiyopya’nın arası Ogaden
bölgesi yüzünden açılmıştı. Etiyopya’ya yardım etmek üzere Sovyet
birlikleri bölgeye geldiler. Bu arada 11.000 Kübalı asker getirildi
ve Somali aleyhine olmak üzere bölgede olaylar çıkarıldı. Sovyet
yardımı ve desteği de olunca Somali birlikleri ve Etiyopya’daki
Somalili gerillalar mağlup edildi. 1.5 milyon Etiyopyalı mülteci,
Somali topraklarına göç etti. Bu arada Ogaden’da gerilla hareketleri
bir müddet daha sürdü. Devlet Başkanı Muhammed Ziyad Barre, ülkedeki
huzursuzlukların artması üzerine çok partili seçimlerin yapılacağını
1989’da açıkladı. 1991 Ocak ayında Ziyad Barre devrildi ve yönetime
Ali Mehdi Muhammed geçici olarak el koydu. General Ali Mehdi
kuvvetleriyle General Aydid kuvvetleri arasında süren şiddetli
çarpışmalar ve açlık yüzünden BM ülkeye silah ambargosu uygulamaya
başladı. BM güvenlik konseyinde alınan kararla havadan yiyecek
yardımı yapılmaya başlandı. Ayrıca yardım görevlilerini korumak için
beş yüz kişilik bir barış gücünün gönderilmesi kararlaştırıldı. Bu
karara başta General Aydid olmak üzere çeşitli gruplar karşı çıktı.
3 Aralık 1992’de ABD’nin teklifiyle Birleşmiş milletler “Umut
Operasyonu” adıyla Somali’ye asker gönderdi. Birleşmiş Milletler
barış gücü askerleri arasında bir seçme Türk birliği bulunmaktadır.
Ülkede karışıklık halen devam etmektedir (1994 Şubat).
Fiziki Yapısı
Mevki itibariyle kuzeydoğu Afrika’da yer alır ve Afrika’nın doğu
boynuzunu meydana getirir. Kuzeyi Aden Körfezi ve doğusu Hind
Okyanusu ile kaplıdır. Yaklaşık olarak 640.000 km2lik bir yüzölçüme
sahiptir. Kıyılarının uzunluğu 2680 km’nin üzerinde olup, tabii
liman bakımından fakirdir. En önemli limanları şunlardır: Mogadishu,
Berbera, Merka ve Kismayu.
Somali’nin kuzey bölgesi dağlık olup, ortalama yükseklik 900 ila
2000 m arasında değişir. Ülkenin en yüksek yeri olan Mijirtein Dağı
yaklaşık 2515 m yüksekliktedir. Bu dağın batı ve güneyinde yer alan
Shebeli Nehrinin meydana getirdiği yayla ortalama 685 m
civarındadır. Shebeli ile Juba nehirleri arasında tarıma müsait
topraklar bulunur. Kenya sınırına doğru arazi gittikçe alçalır.
Ülkenin iki nehri de Etiyopya’dan doğar ve sulama ihtiyacını
karşılar.
İklimi
Somali, kurak ve sıcak bir tropikal iklime sahiptir. Yağışlar
oldukça azdır ve mevsimlere göre sıcaklık değişiklikleri yüksektir.
Alçak ve düz olan güneydoğu bölgesiyle, Kenya sınırına yakın
kısımlarda sıcaklık, ortalama 27°C ila 32°C arasında değişiklik
gösterir. Daha yüksek bölgeler ve dağlık kuzey kesimlerde bu
sıcaklık biraz daha düşer. Ülkedeki yağış ve sıcaklık miktarları
büyük ölçüde güneybatı ve kuzeydoğudan esen muson rüzgarlarına göre
değişir. Mart-mayıs ayları arası şiddetli ve eylül-kasım ayları
arası hafif yağışlar olur. Yıllık yağış ortalaması yaklaşık 280 mm
civarındadır.
Doğal Kaynakları
Somali, hem bitkiler ve hem de hayvanlar alemi açısından rengarenk,
çok çeşitli ve zengin bir manzaraya sahiptir. Ülkede çok sık olarak
bulunan akasya ve baobap ağaçları az da olsa serinlik ve gölgelik
getirerek halkı ferahlatır. Kuzey bölgelerdeki günlük ağaçları
önemli bir buhur ve tütsü kaynağıdır. Bundan başka kokonat, palmiye,
çam ve ardıç ağaçları manzaraya ayrı bir güzellik verir. Yarı çöl
olan bölgelerdeyse çalılıklara az da olsa rastlanır. Ülkenin iki
nehri arasındaki bölge yeşil bitki örtüsüyle örtülüdür. Ormanlık
bölge pek yoktur. Yaşayan başlıca hayvanlar; fil, timsah, arslan,
leopar, pars ve gazeldir. Ülkedeki kuşlar dünyada en rağbet gören ve
kıymetli kabul edilen cinstendir. En yaygın olanları devekuşu, toy
kuşu, Afrika tavuğu, balıkçıl, keklik ve yeşil güvercindir.
Etrafındaki denizlerse rengarenk tropikal balık cinsleriyle doludur.
Bunlardan başka tonbalığı ve köpek balığı oldukça fazla sayıda
avlanır.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
Ülke nüfusu 8.600.000 civarında olup, nüfus yoğunluğu
kilometrekareye yaklaşık 7 kişidir. Yıllık nüfus artışı % 2.5
civarındadır. Somalililerin büyük bir bölümü, Hamitik soyundan
gelir. Ayrıca Afrikalılar, Araplar ve az miktarda da Avrupalılar,
Hintliler ve Pakistanlılar mevcuttur. Nüfûsun dörtte üçü ülkenin
güneyinde yaşar. Somalililer; çoğunlukla ince, uzun ve
kahverengi-siyah tonlarında deri rengine sahip, daha çok göçebe
hayatı sürdüren insanlardır. Hemen hemen nüfûsun tamamı Sünni
Müslüman olup, umûmiyetle amelde Şafii mezhebine uyarlar. Hatta bir
bölüm nüfûsun asıl soyu Arap olup, Kureyş kabilesine kadar uzanır.
Somali hayatında İslam esasları hakimdir. Halk çocuklarına, temel
İslam bilgilerini öğretir ve onların birer Sünni Müslüman olarak
yetişmelerine gayret gösterir.Somali’nin sosyal hayatı, İslam birlik
ve beraberliği esasını hedef alır. Kültür hayatı genellikle homojen
bir yapıya sahiptir. Okuma-yazma oranı % 50 civarındadır.Somali,
kelime manasıyla “inek ve keçi sütü” manasına gelen Somal
kelimesinden gelir. Halkın en meşhur içeceği süt olduğu için bu isim
buradan kalmıştır. Bölge, çeşitli zamanlarda değişik isimlerle
anılmıştır. Bugün için bölgeye Afrika Boynuzu denmektedir. Eğer
Afrika haritası doğu kıyıları kuzeyde olacak şekilde tutulursa,
Somali ülkesinin Aden Körfezine doğru olan çıkıntısının şekli olarak
gergedan boynuzuna benzediği görülebilir.
Ülkenin resmi dilleri Somalice ve Arapçadır. Somali dili eski
Mısırlıların Berberi diline çok benzemektedir. Ayrıca İtalyanca ve
İngilizce de yaygındır.Halkın % 70’ine yakın bir bölümü çobanlık ve
tarımla uğraşır. Daha çok deve, sığır, koyun ve keçi yetiştirilir.
İki nehir arasında yapılan tarımda daha çok muz ve şekerpancarı
üretimi yapılmaktadır.
Ayrıca bir kısım çanak çömlek yapımı, sepet örme ve çeşitli
geometrik şekillerde tahta eşyalar yapmak gibi el sanatlarıyla
uğraşırlar.
Ülkenin en gelişmiş şehri yaklaşık 1.5 milyon nüfuslu başşehir
Mogadishu’dur. İkinci büyük şehir Hargeisa’dır.
Siyasi Hayat
Somali demokratik bir cumhûriyet olup, başkanlık sistemiyle idare
olunur. Devlet Başkanı 1969’dan bu yana General Muhammed Ziyad
Barre’dir (1990). İdari olarak 15 ile ayrılır. 1979 yılında yeni bir
anayasa hazırlandı ve Halk Meclisi çalışmalarına başladı. Daha sonra
Somali Milli Hareketi adlı teşkilat, iktidara karşı silahlı
mücadelesini hızlandırdı. 1991 ocağında Ziyad Barre devrildi.
Yönetime Ali Mehdi Muhammed geçici olarak el koydu. Ülkede iç
kırışıklıklar devam etmektedir.
Somali’nin, Ogaden yüzünden Etiyopya ile münasebetleri bozuktur.
Ülke devlet başkanının liderliğindeki Yüksek İhtilal Konseyi
tarafından yönetilir ve 14 üyeli bir kabine mevcuttur. Somali, BM’e
ve Afrika Birliği Teşkilatı (ADU) na üyedir.
Ekonomi
Somali ekonomisinin aşağı yukarı % 80’i hayvancılık ve çiftçiliğe
dayanır. Deve, koyun, keçi ve sığır yetiştirilir. Ülke arazisinin %
15’i ekime müsaittir. Ancak % 2’lik bir bölümde ekim yapılır.
Nehirler boyunca uzanan topraklar oldukça verimlidir. Başlıca tarım
mahsülleri mısır, darı, susam, fasulye, pamuk, şekerpancarı sakız,
günlük, süpürgedarısı, kapole ve muzdur.
Somali küçük bir endüstriye sahiptir. Daha çok tonbalığı ve paket et
endüstrisi, tekstil ve şeker, sabun-yağ sanayii mevcuttur. Ülkede
çıkarılabilen başlıca mineraller; deniz tuzu, kireçtaşı, kumtaşı
(kefeki taşı), kil, lületaşı, alçıtaşı, demir, kalay boksit,
titanyum ve uranyumdur.Ülkenin para birimi, Somali şilinidir. Daha
çok İtalya, İngiltere ve Birleşik Almanya’dan makina, kimyevi
maddeler ve diğer tüketim maddeleri alır. Dışarıya muz, deri ve
boynuz, pamuk, balık, mısır, çekirdek içi ve et satar. İhracatını
daha çok Suudi Arabistan ve İtalya’ya yapar. Turizm önemli bir gelir
kaynağıdır. Ortadoğuya yaptığı ihracat, ihracatının hemen hemen %
70’ine yaklaşır. Daha çok Aden Körfezi üzerinden ulaşımını
sağlar.Somali bugün için dış yardıma dayanan bir ekonomiden
kurtulamamıştır. Daha çok, ABD, İtalya, Rusya, Çin gibi devletlerden
mali yardımlar elde etmektedir.Ulaşım sistemi pek yeterli değildir.
Demiryolu yoktur. Yaklaşık 17.215 km’lik karayolunun ancak % 15’i
asfalttır. Mogadishu ve Berbera’da iki liman ve dört havalimanı
mevcuttur.Somali'de araç kiralama ve rent acar hizmetleri
bulabilecğiniz adreslerimiz mevcuttur.
