<<
GERİ DÖN
Tanzanya
Birleşik Tanzanya Cumhuriyeti Doğu Afrika’da bir ülke. Tanzanya
Nisan 1964’te Tanganika ve Zengibar adlı iki bağımsız devletin
birleşmesinden meydana gelmiştir. Başkenti Dodoma'dur. En büyük
kenti aynı zamanda eski başkent olan Darüsselam'dır. 945,090 km²
(30. sırada) lik yüzölçümü olan ülkenin nüfusu 35.922.000'dir (1994
- tahmini). Resmi dili İngilizce ve Swahili'dir. Resmi para birimi
Tanzanya Şilini olan ülkede İslamiyet, Hıristiyanlık ve Putperestlik
dinleri yaygındır. Tanganika, kuzeyde Kenya, Uganda, kuzeybatıda
Rwanda ve Burundi, batıda Kongo, güneybatıda Zambiya, güneyde Malawi
ve Mozambik, doğuda Hint Okyanusu ile çevrilidir. Zengibar
Tanganika’nın kuzey kıyısında 40 km uzaktaki Zengibar ve Pemba
adalarından meydana gelmiştir. Tanzanya 1° ve 11°46’ güney
enlemleriyle 29°36’ ve 40° 28’ doğu boylamları arasında yer alır.
Sekizinci yüzyılda Tanzanya’ya Araplar gelerek İslamiyeti yaydılar.
Arkeolojik çalışmalar 10. asırda kıyıda Arap şehirlerinin olduğunu
doğrulamaktadır. 1499’da Vasco de Gama, Hindistan’a yolculuk
yaparken Zengibar’ı keşfetti. Sonraki iki asırda Portekiz
İmparatorluğu, Doğu Afrika’nın ticaret şehirlerinin çoğunu kontrolü
altında tuttu. On sekizinci yüzyıl başlarında Umman Arap Sultanlığı
kıyıya seferler yaparak Pemba ve Kilwa şehirlerini zaptetti. 1840’ta
Umman Hükümdarı Seyyid Said ibni Sultan, sarayını Zengibar’a taşıdı.
On dokuzuncu asrın büyük bölümünde Zengibar, ülkede fildişi ve köle
ticaretini elinde tutan kuvvetli bir Sultanlık halindeydi.
1885’te Tanganika, Almanya’nın yönetimi altına girdi. İngiltere
1890’da Zengibar’ı himayesi altına aldı. Tanganika Birinci Dünya
Harbinin sonuna kadar Alman Doğu Afrikası’nın bir parçası olarak
kaldı. 1919 Versailles Antlaşmasıyla Alman Doğu Afrikası bölündü.
Tanganika Milletler Cemiyetinin İngiltere tarafından yönetilen bir
mandası oldu. 1946 yılından itibaren Birleşmiş Milletlerin
gözetiminde İngiltere tarafından idare edilen bir memleket haline
geldi.
Tanganika’da bağımsızlık hareketleri 1954’te Tanganika Afrika Milli
Birliği Partisi kurulmasıyla başladı. 9 Aralık 1961’de Tanganika
bağımsızlığını kazanarak bir sene sonra cumhûriyet idaresine
geçtiğini ilan etti. 10 Aralık 1963’te İngiltere Zengibar’a
bağımsızlık verdi. Bir ay sonra ihtilalle Arap Sultanlığı devrilerek
cumhûriyet ilan edildi. 26 Nisan 1964’te Doğu Afrika’daki Tanganika
Cumhûriyeti ve Tanganika kıyısının yakınındaki Zengibar Ada
Cumhûriyeti birleşerek Birleşik Tanzanya Cumhûriyeti adını aldı.
1977 yılında Tanganika ve Zengibar’ın yönetici partileri birleşti.
1980’de genel seçimler yapıldı. Cumhurbaşkanı Nejerere 1985’te kendi
isteğiyle görevinden ayrıldı. Yerine geçen ve halen Cumhurbaşkanı
olan Ali Hassan Mwinyi ekonomik yönden batıya açılma politikası
güttü (1999 Ocak).
Fiziki Yapı
Tanganika üç farklı bölgeye ayrılır: Kıyı bölgesi, doğudaki alçak
yayla bölgesi ve jeolojik bir fay (çöküntü) olan büyük bir vadiyle
bölünen merkezi yüksek yayla. Tanganika’nın deniz seviyesinden
ortalama yüksekliği 900 m’dir. Öncelikle sınırda olmak üzere ülkede
bazı yüksek dağlık araziler bulunur. 5894 m yüksekliğe erişen
kuzeydeki Kilimanjaro Dağı, Afrika’nın en yüksek noktasıdır. Ülkede
üç tane büyük göl vardır: Malawi, Tanganika ve Victoria gölleri.
Zengibar ve Pemba esas itibariyle mercan adaları olup, Tanganika
kıyısından yaklaşık 40 km uzakta Hint Okyanusunda yer almaktadır.
İklim
Tanzanya’da tropikal bir iklim hüküm sürer. Fakat sıcaklık adalarda
muntazam deniz meltemleri sayesinde mutedildir. Tanganika kıyısı bol
yağış alır. Kıyının kuzey kısmında yıllık yağış ortalaması 1500
mm3tür. Kıyı bölgesi aralıktan marta kadar kuzeydoğu istikametinde,
mayıstan ekime kadar güneybatı istikametinde esen muson
rüzgarlarının tesiri altındadır. İç kesimde iki yağışlı mevsim
olmasına rağen, güneyde Tukuyu gibi yılda 2500 mm3 yağış alan dağlık
bölgeler hariç, yağış bol değildir. Yağış miktarının yılda 760 mm3ün
altında olduğu merkezi yaylanın çoğu kısımlarında kuraklık
yaygındır.
Doğal Kaynakları
Değişik iklim bölgeleri, ülkede çok çeşitli bitkilerin yetişmesine
imkan vermektedir. Kıyıda mangrov bitkileri ve palmiye, merkezi
yaylada çalı ve boabap ağacı ve Kilimanjaro Dağında Alp Dağlarına
mahsus bitkiler bulunur. Diğer Doğu Afrika ülkelerinde olduğu gibi
Tanganika’da bol miktarda vahşi hayvan vardır. Ülkenin kuzeybatı
kısmındaki Serengeti Ovaları, Afrika’da en çok vahşi hayvan
bulunduran yerlerindendir. Ülkede bulunan başlıca hayvanlar ceylan,
zebra, yaban sığırı, fil, habeş maymunu ve gergedandır. Ülkenin
yeraltı zenginlikleri elmas, altın, maden tuzu, kalay ve mikadır.
Nüfus ve Sosyal
Hayat
35.922.000 nüfuslu Tanzanya halkının % 10’u şehirlerde yaşar.
Ülkenin en önemli şehri 2.500.000 (2003) nüfuslu eski başşehir
Darüsselam’dır. Nüfûsun büyük çoğunluğu Bantu olarak bilinen
Afrikalılardan meydana gelmiştir. Ayrıca ülkede az sayıda Arap,
Hintli, Pakistanlı ve Avrupalı vardır.
Tanzanyalıların büyük çoğunluğu kabileler halinde yaşar. En
kalabalık kabile Victoria Gölü civarındaki Sukuma’dır. Diğer büyük
kabile grupları Nyamwezi, Haya, Makonde, Ha, Chagga, Gogo, Nyakyusa,
Hehe ve Masai’dir. Nüfusun büyük çoğunluğu Swahili dilini konuşur,
İngilizce resmi dilidir.
Ülke nüfûsunun % 33’ü Müslüman, % 44’ü Hıristiyan, kalanı
putperesttir. İslamiyet Zengibar ve Tanganika kıyısına asırlar önce
gelmiştir. On dokuzuncu yüzyılda iç kesimde yayılmıştır.
Hıristiyanlık 1840’tan itibaren misyonerler tarafından Tanzanya’ya
getirilmiştir.
Tanzanya’da halkın % 60’ı okuma-yazma bilmektedir. 3500 kadar talebe
Darüsselam’daki üniversitede, Uganda’daki Doğu Afrika
Üniversitesinde ve yüksek teknik okullarda, yüksek tahsil
yapmaktadır. Ülke hala orta dereceli öğretimde ve üniversitede
yabancı öğretmenlerden istifade etmektedir.
Siyasi Hayat
Tanzanya’da ülke siyasi hayatına tek parti hakimdir. Devlet ve
hükümet başkanı parti konferansından aday gösterilerek halk
tarafından seçilerek göreve gelir. Bu makam için sadece bir aday
gösterilir. Diğerleri için iki veya daha fazla aday gösterilebilir.
İki yardımcı başkan vardır. Bunlardan birincisi aynı zamanda
Zengibar’ın başkanıdır. Kabine bakanları Millet Meclisinden seçilir.
Tanzanya 24 idari bölgeye ayrılmış olup, bunların 20’si Tanganika’da,
3’ü Zengibar’da 1’i Pempa’dadır. Ülkenin idari yapısında çok sayıda
yabancı devlet görevlisi vardır. Bunların çoğu teknik, sağlık ve
sivil havacılıkla ilgili görevlerdedir. Tanzanya Birleşmiş
Milletlere, Afrika Birliği teşkilatına ve İngiliz Milletler
Topluluğuna üyedir.
Ekonomi
Tanzanya ekonomisi, esas itibariyle tarıma dayalıdır. Merkezi
yaylada yetişen başlıca yiyecek bitkileri: Buğday, akdarı, manyok ve
mısırdır. Kıyıda ve Zengibar’da pirinç yetiştirilir. Başlıca ticaret
bitkileri sisal keneviri, pamuk, kahve, çay ve tütündür. Zengibar
dünyanın ana karanfil kaynağıdır.
Ülkede sanayi ürünleri azdır. İmalat tekstil, sabun, ayakkabı, traş
bıçağı, tekerlek, buğday ürünleri ve toz kahveyle sınırlıdır. Ülkede
bir petrol rafinerisi vardır.
Önceden çoğunlukla Avrupalılar ve Asyalılar tarafından yürütülen
imalat ve ticaret, giderek hükümet kontrolü altına girmektedir. Çoğu
pazarlama ve üretim faaliyetleri, şimdi hükümet organları tarafından
ele alınmaktadır. Tanzanya, dış ticaretinin çoğunu İngiltere, Batı
Almanya ve Japonya ile yapar. Kahve, sisal keneviri, pamuk,
karanfil, hayvan derisi, çay ve balmumu, ayrıca elmas ve altın gibi
birkaç maden ihraç eder. Başlıca ithal malları makinalar, yakıtlar,
motorlu araçlar ve kimya ürünleridir.
Tanzanya’da merkezi demiryolu Darüsselam’dan kuzeybatıda Tanganika
Gölü kenarındaki Kigoma Uji’ye kadar uzanır. Bir kol Victoria Gölü
kenarındaki Mwanza’ya gider. Diğer ana demiryolu hattı Tanga
Limanından, kuzeybatıda Arusha’ya kadar uzanarak Tanganika merkezi
demiryolu hattı ve Kenya’daki diğer demiryollarıyla irtibatlanır.
Başlıca limanlar Darüsselam, Mtwara ve Tanga’dır. Karayolları, çoğu
yerleri ana demiryolu hattına bağlayan çevre yolları halindedir.
Havayolları ülkenin içinde gerekli olan ulaşımı sağlar. Darüsselam
ve Kilimanjaro’da milletlerarası havaalanları vardır.
Dört tarafı denizle çevrili olan Taiwan, ılık ve soğuk deniz
akıntılarının birleştiği yerde olmasından dolayı zengin deniz
ürünlerine sahiptir. Balık çeşidi 500’ü geçer. Kao-hsiung, Jilong,
Suao, Hualiang, Xingang ve Penghu, ünlü balık alanları arasında önde
gelirler. Bunun yanısıra, Taiwan’da üretilen deniz tuzu da ünlüdür.
Tanzanya'da araç kiralama ve rent acar hizmetleri bulabilecğiniz
adreslerimiz mevcuttur.
