<<
GERİ DÖN
Uganda
Doğu Afrika’da yer alan bir devlet. Kuzeyde Sudan, batıda Zaire,
güneyde Rwanda ve Tanzanya, doğuda Kenya ile komşu olan Uganda, 4°
13’ kuzey ve 1° 23’ güney enlemleriyle 29° 35’ ve 35° 02’ doğu
boylamları arasında bulunur.
Tarihi
Bugünkü Ugandalılar, iki grup halinde ülkeye göç edenlerin soyundan
gelmektedirler: İlk grup olarak, 15. asır civarında güneye doğru
gelenler ülkenin bugünkü Bantu halklarını meydana getirdiler; daha
sonra Nil yöresinden ve Sudan’dan gelen ikinci grup kuzeydeki ve
doğudaki kabileleri kurdular. Uganda’da Bunyoro, Ankole, Buganda ve
Toro gibi kralıklar kuruldu. On altıncı ve 17. yüzyıllarda en
kuvvetli devlet Bunyoro Krallığı idi. On sekizinci asırda Buganda
bölgede hakim olmak için Bunyoro’ya karşı giriştiği mücadelede
üstünlüğü ele geçirdi. 1840 yıllarında Arap tüccarlar ülkeye
gelerek, bir kısım Ugandalıların Müslüman olmalarına sebep oldular.
1884-85 BerlinKonferansında Avrupa’nın sömürgeci devletleri
Afrika’yı paylaşma planı üzerinde anlaştılar. 1880 sonlarında
İngiltere veAlmanya aralarında anlaşma yaparak Doğu Afrika’yı
paylaştılar. Kenya ve Uganda İngiltere’ye, Tanganika Almanya’ya
kaldı. 1894’ten itibaren Uganda İngiltere’nin himayesi altına girdi.
Uganda 9 Ekim 1962’de bağımsız oldu. Devlet Başkanlığına otuz
altıncı Uganda Kralı İkinci Mutesa geçti. Bilahare darbeyle başkan
olan Dr. Milton Obote zamanında çok az bir Yahûdi azınlığı, 90.000
İngiliz ve İngilizlerin Hindistan’dan getirdiği 50.000 Hindu,
Uganda’nın bütün askeri, kültürel ve ekonomik imkanlarını ele
geçirdiler. 1971’de Uganda Ordusu Dr. Milton Obote’yi devirerek,
orduda çok sevilen İdi Amin’i devlet başkanlığına getirdiler. İdi
Amin Yahûdileri, İngiliz ve Hinduları ülkeden çıkardı (Bkz. İdi
Amin). Bunun zamanında Müslümanlığa geçenler hızla çoğaldı. Bu durum
bazı güçleri aşırı derecede tedirgin etti. İdi Amin’i öldürmek için
26 suikast düzenlendi. Bunlar neticesiz kalınca Hıristiyan
Tanzanyalılar Uganda’yı işgal etti. Sürgünden dönerek siyasi
oyunlarla 1980 Aralık ayında Cumhurbaşkanı olan Hıristiyan Dr.
Milton Obote 100.000’e yakın Müslümanı çocuk, ihtiyar, kadın demeden
katletti. 1985’te bir darbeyle yönetimi ele geçiren Basilio Olara
Okello, kısa bir süre sonra Yoweri Museveni idaresi altındaki Ulusal
Direniş Hareketi tarafından devrildi. Cumhurbaşkanlığı görevini alan
museveni, darbeden sonraki üç yıl içinde Muhalif gerilla gruplarını
etkisiz hale getirerek, iktidarını sağlamlaştırdı. 1980’den sonra
ilk genel seçimler 1989’da yapıldı ve seçimleri Ulusal Direniş
Konseyi kazandı. Ülke sosyal ve ekonomik kargaşa içindedir
(1994-Şubat).
Fiziki Yapı
Uganda’nın büyük bir bölümü yayla halindedir. Kuzeyde ve
kuzey-batıda arazinin deniz seviyesinden yüksekliği 600 ila 900
metredir. Victoria Gölü bölgesindeyse 1000 ila 1500 metre arasında
değişir. Yayla üzerinde birçok dağlar yükselmekte olup, bunlar
ülkenin doğu ve batı sınırlarına hakimdirler. Yüksekliği 4800
metreyi aşan Ruwenzori Dağları Zaire sınırı tarafından ikiye
bölünür. 4321 metre yüksekliğindeki VolkanikElgon Dağı, Kenya sınırı
boyunca uzanır. 4504 metre yüksekliğindeki volkanik Virunga
Sıradağı, Zaire ve Rwanda ile paylaşılır.
Uganda yüzölçümünün yaklaşık olarak % 16’sı (42.439 km2) su ile
kaplıdır. Ülkenin başlıca gölleri, Victoria, Albert, Edward, Kyoga
ve George gölleridir. Victoria Gölü, Nil Nehrinin ana kaynağını
teşkil eder.
İklim
Uganda ekvator üzerinde olmasına rağmen, ülkenin yüksek rakımı
sebebiyle iklim ılımandır. Ülkenin hiçbir yerinde aşırı sıcaklık
görülmez. Güneyde yıllık sıcaklık ortalamaları 13°C ile 23°C
arasında, kuzeyde ise 18°C ile 30°C arasında değişir. Uganda’nın
büyük bölümü yılda en az 1000 mm’lik yağış alır. Uganda’da erozyon,
kuraklıktan daha önemli bir mesele durumundadır.
Tabii
Kaynaklar
Uganda’da çok değişik tipte bitkilere rastlanır. En yaygın bitki
türü ülkenin bütün kuzeyini kaplayan seyrek ağaçlı savanadır. Diğer
farklı bitki türleri Victoria Gölü ve Albert Gölünün doğusu
civarındaki eski ormanlardan kalan ağaçlar, doğudaki Karamoja
bölgesindeki kurak bozkırlar, güney ve güneybatıdaki açık otluk
savanalar, dağlık bölgelerin ormanları ve bunların yüksek
kısımlarındaki kırlardır. Uganda’da çok değişik cinste vahşi
hayvanlara rastlamak mümkündür. Şempanze, goril, fil, ceylan, aslan,
su aygırı, yaban sığırı ve zebra ülkenin belli başlı vahşi
hayvanlarıdır. Ülkenin önemli yeraltı zenginlikleri bakır ve
kobalttır.
Nüfus ve
Sosyal Hayat
Uganda nüfûsu 17.200.000 olup, bunun ancak çok küçük bir yüzdesi (%
8,1) şehirlerde yaşar. Nüfûsun büyük bölümüVictoria Gölü civarında,
doğuda Algon Dağı ve Rwanda sınırı yakınında toplanmıştır.
Kilometrekareye düşen kişi sayısı 59’dur. Ülkenin tek büyük şehri
773.500 nüfuslu başşehir Kampala’dır.
Uganda halkının % 98’i Afrika asıllıdır. Az sayıda Güney Asyalı,
Arap ve Avrupalı vardır. Afrikalılar kullandıkları dillere göre 4
ana etnik gruba ayrılırlar: Bantu dilleri, Nil yöresi dilleri,
Nil-Hami dilleri ve Sudan dilleri. Bantu, nüfûsun % 65’ini teşkil
etmekte olup, Uganda’nın güneybatı yarısının tamamını işgal eder.
Belli başlı Bantu grupları Ganda, Nicole, Toro, Nyoro, Soga, Gisu ve
Kiga’dır. Nil yöresi halkları Uganda’nın kuzey iç kesiminde bulunur.
Lango, Acholi ve Alur grupları bunların başlıcalarını teşkil
ederler. Nil-Hami halkları kuzeydoğu Uganda’da mevcut olup,
bunlardan Iteso ve Karamojong büyük ana grupları meydana getirirler.
Sudanlı gruplar Uganda’nın kuzeybatı köşesinde yaşarlar. Bu
grupların en büyüğü Lugbara’dır.
Uganda’da çok sayıda değişik kabile dilleri konuşulur. Mükemmel
olmamakla birlikte aynı dil ailesindeki kabileler birbirleriyle
anlaşabilmektedirler. Dört ana grup arasındaki anlaşma umumiyetle
resmi dil olan İngilizce vasıtasıyla sağlanmaktadır.
Uganda halkının % 62’si Hıristiyan, % 6’sı Müslüman kalanı
putperesttir. İlkokul çağındaki çocukların yaklaşık olarak yarısı
okula devam etmekte olup, halkın % 25’i okuma-yazma bilmektedir.
Ülkede bir üniversite, yüksek öğretmen okulları, bir teknik yüksek
okul ve yüksek ticaret okulu mevcuttur.
Siyasi
Hayat
Uganda, Cumhûriyetle idare edilen bir ülke olup, 10 eyalet ve 34
kazaya ayrılmıştır. Yapılan askeri darbeler yüzünden 1967 tarihli
Anayasa askıya alınmıştır. Ülke Birleşmiş Milletlere,Afrika Birliği
Teşkilatına ve İngiliz Milletler Topluluğuna üyedir.
Ekonomi
Uganda ekonomisi tarıma dayanır. Yetiştirilen belli başlı yiyecek
bitkileri muz, manyok, süpürgedarısı, mısır, yerfıstığı, susam ve
fasulyedir. Ana ticaret bitkileri ülke ihracatının % 80’ini teşkil
eden kahve ve pamuktur. Ayrıca çay ve tütün de ihracat maksadıyla
yetiştirilir.
Uganda’da hayvancılık gelişmekte olup, ülkenin kuzeydoğusunda ve
güneybatısında sığır, keçi ve koyun yetiştirilmektedir. Ülkenin
büyük göllerinde ve baraj göllerinde balıkçılık ileri durumdadır.
Gıda, çimento, yapı malzemeleri ve tekstil ülkenin gelişmiş
sanayileridir. Turizm giderek gelişme kaydetmektedir.
Uganda karayollarının uzunluğu yaklaşık 28.332 km olup, bunun 2240
km’si asfalttır. Kampala ile Kenya’nın Mombasa şehri arasında
işleyen demiryolu batıda Kasese’ye ve Kenya sınırındaki Tororo’dan
Albert Nil’i yakınındaki Pakwach’a uzatılmıştır. Kompala’nın
yakınlarında Entebbe’de milletlerarası havaalanı vardır.araç
kiralama ve rent acar uganda da gayet uygun...
